Núi Cậu là ngọn núi nhỏ nằm sát hồ Dầu Tiếng, trong địa bàn xã Dầu Tiếng mới (vùng thị trấn và các xã Định cũ). Núi không cao, người có sức khoẻ bình thường lên xuống thong thả trong một buổi sáng là đủ, nhưng đường có đoạn dốc, đoạn đá, đi giữa trưa mùa khô rất mệt. Nên leo lúc sáng sớm, mang giày đế bám và đủ nước.
Núi Cậu còn là nơi có các miếu, chùa mà người dân trong vùng đến lễ, nhất là dịp đầu năm; chuyện tín ngưỡng ấy được trang viết ở mục núi Cậu và lễ hội. Bài này chỉ bàn chuyện leo: chọn giờ, ước lượng sức, những chỗ dễ trượt, cách đi với người già trẻ nhỏ, và cách cư xử ở một ngọn núi vừa là cảnh đẹp vừa là chốn thờ tự của người địa phương.
Núi Cậu nằm ở đâu và vì sao người ta leo
Ở vùng đất Đông Nam Bộ phần lớn là đồi thấp và đồng bằng, một ngọn núi đứng riêng bên mặt hồ rộng là thứ nổi bật. Núi Cậu nằm ở phía hồ của xã Dầu Tiếng mới, không xa khu trung tâm; người đi từ chợ ra chỉ mất ít phút xe máy. Khi hỏi đường, cứ nói "núi Cậu", người địa phương ai cũng chỉ được. Trên các bản đồ số, núi và các công trình thờ tự trên núi cũng thường được đánh dấu.
Người ta leo núi Cậu vì ba lẽ: đi lễ đầu năm, tập thể dục buổi sáng (với người sống quanh đó), và lên cao để nhìn hồ. Khách từ thành phố lên chủ yếu vì lẽ thứ ba. Từ những chỗ trống trên sườn và trên đỉnh, mặt hồ trải ra rất rộng, những ngày trời trong thấy được đường chân trời bằng phẳng của nước và rìa cây phía xa. Đó là góc nhìn mà ở bờ hồ không có được, vì đứng thấp thì chỉ thấy một dải nước.
Vì là núi nhỏ, nhiều người coi nhẹ. Nhưng chính sự coi nhẹ ấy dẫn tới những chuyến leo khó chịu: đi lúc mười giờ sáng, mang dép tông, mang một chai nước nhỏ cho hai người. Núi thấp vẫn là leo dốc, và nắng miền Đông không thương người đi bộ.
Chọn giờ leo: mỗi khung giờ được gì, mất gì
Khung giờ ảnh hưởng tới chuyến leo nhiều hơn độ cao của núi. Bảng dưới so sánh ba lựa chọn thường gặp.
| Khung giờ | Được | Mất |
|---|---|---|
| Rạng sáng đến khoảng 8 giờ | Trời mát, ánh sáng xiên đẹp trên mặt hồ, đường ít người | Phải lên Dầu Tiếng từ hôm trước hoặc đi rất sớm từ thành phố |
| Khoảng 8 giờ đến 10 giờ | Hợp với người đi trong ngày từ TP.HCM, vẫn còn chịu được nắng | Nắng tăng dần, xuống núi lúc nóng |
| Giữa trưa | Gần như không có lợi gì | Nắng gắt, đá nóng, mất nước nhanh, mặt hồ chói, ảnh cháy sáng |
| Chiều muộn | Mát hơn, có thể thấy nắng chiều trên hồ | Xuống núi khi trời sập tối, đường đá khó nhìn, về thành phố muộn |
Ngày lễ, ngày rằm và dịp đầu năm, người đi lễ đông, lối lên có lúc chật. Ai lên chỉ để ngắm cảnh nên chọn ngày thường, nhường lối cho người đi lễ và đỡ phải chen.
Đường lên: những đoạn cần để ý
Đoạn chân núi dễ, nhưng đừng lấy đó làm thước đo. Phần đầu thường bằng phẳng, có nhà, có quán; nhiều người hăng hái đi nhanh rồi hụt hơi ở đoạn dốc phía trên. Giữ nhịp đều, thở được bằng mũi là tốc độ vừa.
Đoạn bậc và đoạn đá. Tuỳ lối lên, có chỗ là bậc xây, có chỗ là đá tự nhiên và đường mòn đất. Đá mòn nhẵn sau nhiều năm người đi, gặp sương sớm hay sau cơn mưa thì trơn. Đặt cả bàn chân, đừng nhón mũi chân trên đá nghiêng.
Đường xuống mới là chỗ dễ ngã. Đầu gối chịu lực nhiều khi xuống dốc, chân mỏi thì bước hụt. Xuống chậm hơn lúc lên, nghiêng người về phía núi, bám tay vịn nếu có. Ai đau gối nên mang băng gối hoặc gậy.
Đừng đi lối tắt lạ. Có những lối mòn nhỏ rẽ khỏi đường chính, trông như đi tắt. Không biết lối đó dẫn tới đâu thì đừng thử, nhất là khi đi một mình; sườn núi có bụi rậm và đá lở, lạc lối thì người khác khó tìm.
Coi chừng côn trùng và rắn ở chỗ bụi rậm. Đi trên lối có người đi, không thò tay vào hốc đá hay bụi cây, mang giày kín cổ nếu được. Mùa mưa muỗi và kiến nhiều hơn, mang theo thuốc chống muỗi.
Chuẩn bị gì cho một buổi leo núi Cậu
Không cần đồ chuyên dụng, nhưng vài thứ dưới đây làm chuyến leo khác hẳn.
- Giày thể thao đế bám; dép tông, giày da đế trơn là nguyên nhân phổ biến của trượt chân trên đá.
- Nước: ít nhất một chai lớn mỗi người cho mùa khô, thêm chút muối hoặc nước điện giải nếu ra nhiều mồ hôi.
- Nón rộng vành hoặc mũ lưỡi trai, áo dài tay mỏng sáng màu; tránh áo đen hút nắng.
- Một túi nhỏ đựng rác để mang xuống, khăn lau mồ hôi, giấy ướt.
- Điện thoại sạc đầy; nếu leo rạng sáng thì thêm đèn pin nhỏ cho đoạn đầu.
- Trang phục kín đáo, vì trên đường lên có miếu, chùa; quần quá ngắn, áo hở sẽ khiến người đi lễ không thoải mái.
Đồ ăn mang lên nên là loại khô, gọn, ít bao bì. Vỏ chai, túi nhựa bỏ lại trên núi là chuyện người dân quanh núi phàn nàn nhiều nhất về khách phương xa.
Đi cùng trẻ nhỏ, người lớn tuổi, người ít vận động
Trẻ em tầm tuổi tiểu học trở lên thường leo được, thậm chí thích thú hơn người lớn. Điều cần làm là đi kèm sát ở những đoạn đá và đoạn có mép dốc, không để trẻ chạy trước khuất tầm mắt. Trẻ quá nhỏ cần bế hoặc địu, người bế nên đi giày thật bám và có người đi kèm đỡ.
Với người lớn tuổi, nhất là người có bệnh tim mạch, huyết áp, khớp gối, câu hỏi không phải là "núi có cao không" mà là "người đó có quen đi dốc liên tục mười mấy, hai mươi phút không". Nếu ở nhà người đó leo cầu thang vài tầng đã mệt, nên chọn chỉ đi đến lưng chừng, ngồi nghỉ ở chỗ có bóng mát, phần còn lại để người trẻ lên. Không ai bắt buộc phải lên tới đỉnh mới gọi là đã đi núi Cậu.
Dấu hiệu cần dừng lại ngay: chóng mặt, tức ngực, thở dốc không giảm sau vài phút ngồi nghỉ, ra mồ hôi lạnh, da đỏ nóng mà không ra mồ hôi. Khi đó, đưa người mệt vào chỗ râm, cho uống nước từng ngụm, nới quần áo, và nếu không đỡ thì nhờ người địa phương hỗ trợ đưa xuống, tìm cơ sở y tế gần nhất. Đừng cố đỡ người đó lên tiếp cho "đã tới đây rồi".
Nhìn hồ từ núi: chỗ đứng, góc chụp và ánh sáng
Mặt hồ nhìn từ núi Cậu đẹp nhất khi ánh sáng còn thấp, nắng chiếu xiên làm nổi những gợn sóng và dải cây ven bờ. Từ giữa buổi sáng trở đi, ánh nắng từ trên xuống làm mặt nước phẳng và bạc màu, ảnh chụp dễ cháy sáng. Ngày có mưa đêm trước, không khí sạch bụi, đường chân trời xa rõ hơn hẳn; mùa khô hanh có hôm trời mờ, nhìn ra chỉ thấy một vùng xám nhạt.
Chỗ đứng chụp nên là những bãi đá rộng, bằng, có chỗ đặt chân chắc; không trèo lên mỏm đá nhô ra mép dốc để lấy góc. Nhiều tai nạn trên núi nhỏ xảy ra đúng lúc người ta lùi lại một bước để chụp cho vừa khung hình. Đi nhóm thì một người chụp, một người đứng canh phía sau.
Hồ Dầu Tiếng rất rộng, trải qua địa phận nhiều tỉnh; phía bờ đối diện thuộc Tây Ninh, xa hơn về phía tây là núi Bà Đen. Ngày trời trong, có người nói nhìn được dáng núi Bà Đen ở chân trời; điều đó tuỳ thời tiết và chỗ đứng, đừng lấy làm mục đích chính của chuyến leo.
Cư xử ở một ngọn núi có nơi thờ tự
Với người đi lễ, núi Cậu không chỉ là cảnh. Trên đường lên có những miếu, chùa, nơi người ta thắp nhang, khấn vái, gửi lời cầu cho gia đình. Người đến ngắm cảnh không cần làm theo, nhưng nên giữ vài phép lịch sự đơn giản: nói nhỏ khi đi ngang chỗ người đang lễ, không chụp cận mặt người đang cầu khấn, không ngồi lên bệ thờ, không đặt đồ ăn thức uống lên những chỗ bày lễ vật.
Âm nhạc mở loa ngoài, trò đùa ồn ào ở các khu thờ tự dễ gây khó chịu, kể cả khi không ai lên tiếng nhắc. Nếu muốn nghỉ chân ăn uống, hãy chọn những bãi trống cách xa khu miếu chùa. Khi thấy có biển hướng dẫn hay lời nhắc của người trông coi, cứ làm theo; đó là quy ước của nơi ấy, không phải của riêng ai.
Việc ăn mặc cũng vậy. Một chiếc áo khoác mỏng mang theo để khoác lên khi đi ngang khu thờ tự là đủ để người đi lễ thấy được tôn trọng, mà không làm bạn nóng hơn bao nhiêu.
Một điều nữa ít người để ý: người buôn bán nhỏ ở chân núi và dọc lối lên phần lớn là người trong vùng, sống nhờ khách đi lễ và khách tham quan. Mua chai nước, gói xôi của họ là cách đơn giản để chuyến đi của bạn để lại chút gì cho nơi mình đến. Nếu không mua, từ chối nhẹ nhàng là đủ, không cần mặc cả gay gắt hay chê bai.
Những hiểu lầm hay gặp khi leo một ngọn núi nhỏ
"Núi thấp thì đi dép cũng được." Độ cao không quyết định độ trơn. Một đoạn đá nghiêng ướt sương ở núi thấp cũng làm trẹo chân như ở núi cao, và phần lớn chấn thương khi leo núi nhỏ là trượt chân, trẹo cổ chân lúc xuống.
"Lên tới đỉnh mới đáng." Nhiều chỗ nhìn hồ đẹp nằm ở lưng chừng, nơi cây thưa và có bãi đá rộng. Người mệt hoàn toàn có thể dừng ở đó, ngồi nghỉ, chụp ảnh rồi xuống, không mất gì đáng kể của chuyến đi.
"Trời mát thì không cần nhiều nước." Sáng sớm mát, nhưng leo dốc vẫn ra mồ hôi nhiều, và khi xuống núi thì nắng đã lên. Uống từng ngụm đều đặn trước khi thấy khát, mang dư hơn nhu cầu một chút.
"Đi đông người thì không cần để ý ai." Nhóm đông dễ tản ra, người nhanh đi trước, người chậm bị bỏ lại ở đoạn vắng. Quy ước người cuối cùng là ai, hẹn điểm chờ ở những chỗ rẽ, đếm đủ người trước khi xuống núi.
Câu hỏi thường gặp
Leo núi Cậu mất bao lâu?
Tuỳ sức và lối đi, phần lớn người khoẻ bình thường lên xuống thong thả, có nghỉ chụp ảnh, trong một buổi sáng. Người ít vận động, đi cùng trẻ nhỏ hay người lớn tuổi nên tính rộng thời gian hơn và không đặt mục tiêu phải lên tới đỉnh.
Có phải mua vé để lên núi Cậu không?
Việc thu phí, nếu có, có thể thay đổi theo từng thời kỳ và theo khu vực, nên trang không ghi con số. Cách đơn giản nhất là hỏi người trông xe hoặc người dân ở chân núi khi tới nơi, và xem các thông báo đặt ở lối lên.
Leo núi Cậu vào mùa mưa có được không?
Được, nhưng đá và đường đất trơn hơn nhiều, nhất là ngay sau cơn mưa. Đi buổi sáng khi mưa thường chưa tới, mang giày bám, tránh đi khi đang mưa to hoặc có giông sét, vì đứng trên chỗ cao trống trải lúc có sét rất nguy hiểm.
Có nên leo núi Cậu một mình không?
Đi một mình vào giờ đông người, trên lối chính, thì không có gì đáng ngại. Rạng sáng hoặc chiều muộn, lối vắng, nên báo cho người thân biết mình đi đâu, giữ điện thoại có pin và không rẽ vào lối mòn lạ.
Núi Cậu có chỗ nào cắm trại qua đêm không?
Núi có các khu thờ tự và đất có người quản lý, không phải bãi cắm trại. Ai muốn ngủ ngoài trời nên tìm chỗ được phép ở ven hồ hoặc nơi lưu trú có dịch vụ cắm trại, và hỏi rõ quy định trước khi dựng lều.
Mang thú cưng lên núi Cậu được không?
Không có câu trả lời chung cho mọi khu vực trên núi, và nhiều nơi thờ tự không muốn có chó mèo vào. Nếu mang theo, giữ dây xích ngắn, dọn chất thải, và tránh đưa thú cưng vào khu miếu chùa hay chỗ đông người đi lễ.