Ở vùng Dầu Tiếng cũ, điện lưới đã phủ gần như khắp các ấp, đăng ký lắp điện làm với đơn vị điện lực đang quản lý khu vực; nước máy có ở khu trung tâm và nhiều tuyến đường chính, còn không ít hộ trong ấp vẫn dùng giếng khoan. Rác sinh hoạt được thu gom theo tuyến ở nhiều nơi, nhưng các ấp xa có thể chưa có xe thu gom thường xuyên.
Người mới chuyển về, nhất là từ nội đô lên, hay chủ quan với nước giếng và chuyện rác. Bài này đi qua cách đăng ký dịch vụ, cách kiểm nước sinh hoạt, cách xử lý rác hộ gia đình và rác nông nghiệp, với các lưu ý riêng của vùng đất đỏ, cao su và ven hồ.
Điện: đăng ký, hoá đơn và mất điện mùa mưa
Nhà mới xây hoặc nhà chưa có đồng hồ riêng thì làm hồ sơ đề nghị cấp điện với đơn vị điện lực khu vực. Hồ sơ thường cần giấy tờ tuỳ thân và giấy tờ chứng minh quyền sử dụng hoặc thuê nhà; nhiều nơi nhận đề nghị qua cổng dịch vụ công, ứng dụng của ngành điện hoặc tổng đài. Nhà xa đường dây phải kéo thêm cột, chi phí và thời gian sẽ khác; hỏi trước khi mua đất ở chỗ quá xa lưới điện.
Người thuê nhà muốn được tính giá điện theo định mức của mình thì làm thủ tục với điện lực, kèm thông tin tạm trú của những người ở. Với nhà nhiều người thuê, khai đủ số người giúp tiền điện mỗi số không bị đẩy lên bậc cao.
Sau khi Dầu Tiếng thuộc TP Hồ Chí Minh, việc tổ chức các đơn vị điện lực phục vụ khu vực có thể được điều chỉnh. Trong thời gian chuyển tiếp, hoá đơn, ứng dụng, kênh chăm sóc khách hàng có thể đổi tên hoặc đổi cách đăng nhập. Thông tin chắc nhất là tên đơn vị in trên hoá đơn tiền điện gần nhất của nhà bạn; liên hệ theo thông tin trên hoá đơn hoặc trong ứng dụng chính thức, không theo số lạ gửi qua tin nhắn.
Mùa mưa, giông lốc làm cây cao su gãy đổ trúng đường dây là nguyên nhân mất điện thường gặp. Đừng tự đến gần dây điện đứt, đừng tự chặt cây đang đè lên dây; báo cho điện lực. Nhà có người dùng máy y tế tại nhà (máy tạo oxy chẳng hạn) nên có phương án dự phòng.
Nước máy hay giếng khoan
Hai nguồn nước có điểm mạnh, điểm yếu riêng. Bảng so sánh theo nguyên lý, không đánh giá nguồn nước cụ thể của khu nào.
| Tiêu chí | Nước máy | Giếng khoan |
|---|---|---|
| Chất lượng | Được xử lý, kiểm định theo quy chuẩn | Tuỳ địa chất, tầng nước; có thể có phèn, sắt, vi sinh, có nơi nhiễm bẩn từ bề mặt |
| Chi phí ban đầu | Phí lắp đặt đấu nối | Khoan giếng, máy bơm, bồn chứa, hệ thống lọc |
| Chi phí hằng tháng | Theo khối nước sử dụng | Tiền điện bơm, thay vật liệu lọc |
| Mùa khô | Ổn định hơn nếu mạng lưới đủ áp | Mực nước có thể hạ, giếng nông có thể cạn |
| Ai quản lý chất lượng | Đơn vị cấp nước | Chính gia đình |
Nếu khu nhà có tuyến nước máy đi qua, nhiều gia đình chọn dùng nước máy cho ăn uống, nấu nướng và giữ giếng cho tưới vườn, tắm giặt. Muốn đấu nối nước máy, hỏi đơn vị cấp nước đang phục vụ khu vực; tên đơn vị và kênh liên hệ có trên hoá đơn của các hộ đã dùng xung quanh.
Kiểm tra nước giếng trước khi dùng để uống
Nước giếng trông trong chưa chắc an toàn. Trình tự hợp lý cho nhà mới:
- Quan sát: màu, mùi, vị; để nước trong xô vài giờ xem có lắng cặn vàng, váng nổi không.
- Hỏi hàng xóm: giếng của họ sâu bao nhiêu, nước thế nào qua các mùa, đã xét nghiệm chưa.
- Lấy mẫu gửi phòng xét nghiệm có chức năng (hỏi trung tâm y tế hoặc cơ quan y tế dự phòng của thành phố về nơi nhận mẫu). Xét nghiệm các chỉ tiêu cơ bản: vi sinh, sắt, độ cứng, pH, và các chỉ tiêu khác nếu gần vùng canh tác dùng nhiều hoá chất.
- Chọn hệ thống lọc theo kết quả, không theo lời quảng cáo. Lọc phèn sắt khác lọc vi sinh.
- Đun sôi nước uống nếu chưa chắc về vi sinh; xét nghiệm lại định kỳ.
Giếng đặt gần chuồng trại, hố xí tự hoại hay chỗ rửa bình phun thuốc có nguy cơ nhiễm bẩn. Khi xây nhà mới, bố trí giếng xa các nguồn này. Miệng giếng phải có nắp, sân giếng láng xi măng để nước bề mặt không chảy ngược xuống.
Rác sinh hoạt ở nông thôn: không đốt, không đổ xuống kênh
Ở khu trung tâm các xã và dọc đường chính, rác sinh hoạt thường có người thu gom theo lịch; hộ gia đình đóng phí theo quy định của địa phương. Hỏi trưởng ấp lịch thu và cách để rác. Ở những ấp xa, xe thu gom chưa vào thường xuyên, nhiều nhà quen đốt rác trong vườn hoặc đổ xuống hố.
Đốt rác nhựa, túi ni lông sinh khói độc, ảnh hưởng trực tiếp đến người trong nhà và hàng xóm, nhất là trẻ nhỏ. Đổ rác xuống kênh mương làm tắc dòng chảy của hệ thống tưới, ô nhiễm nước mà hạ du đang dùng. Hai việc này đều có thể bị xử phạt hành chính. Nước kênh tưới chảy qua nhiều xã, rác của một nhà trôi xuống ruộng vườn của người khác.
Cách làm thực tế ở vùng vườn: phân loại tại nhà. Rác hữu cơ (vỏ trái cây, rau thừa, lá) ủ làm phân bón gốc cây; giấy, nhựa, kim loại sạch bán ve chai hoặc để riêng cho người thu gom; phần còn lại mới là rác phải chuyển đi. Một hộ làm đúng như vậy giảm lượng rác phải bỏ đi đáng kể.
Rác nông nghiệp: phần hay bị quên
Vỏ chai, bao bì thuốc bảo vệ thực vật. Đây là chất thải nguy hại. Không vứt ra lô, không ném xuống kênh, không dùng lại đựng nước, thực phẩm. Nhiều địa phương có bể hoặc điểm chứa riêng trên đồng; hỏi xã nơi đặt và cách thu gom.
Chén hứng mủ, dây buộc hư. Chén nhựa, chén sành vỡ đọng nước là chỗ muỗi đẻ. Gom lại, úp ngược khi nghỉ cạo, bỏ đúng chỗ. Trong mùa mưa, đây là một trong những việc phòng sốt xuất huyết hiệu quả nhất ở vùng cao su.
Cành, lá cao su khi thanh lý vườn. Thanh lý vườn cây già để tái canh tạo ra khối lượng cành lá lớn. Đốt tràn lan vào mùa khô dễ gây cháy lan sang lô bên cạnh. Theo dõi khuyến cáo phòng cháy của địa phương, có người canh khi đốt, tránh ngày gió lớn.
Nước rửa bình phun. Không rửa bình phun ở ao, kênh, giếng. Rửa ở chỗ đất xa nguồn nước.
Mùa khô: thiếu nước và nguy cơ cháy
Mùa khô ở miền Đông Nam Bộ thường kéo dài nhiều tháng, nắng nóng, lá cao su rụng dày dưới tán. Giếng nông có thể yếu nước; những năm hạn, cả nước máy ở cuối tuyến cũng có lúc yếu áp. Gia đình nên có bồn chứa đủ dùng vài ngày, sửa ngay vòi rỉ.
Cháy lá khô dưới tán cao su, cháy cỏ ven đường là chuyện xảy ra mỗi mùa. Nhà sát lô nên dọn một khoảng sân trống quanh nhà, không chất củi, rơm sát tường bếp. Không vứt tàn thuốc khi đi đường qua lô. Thấy cháy thì báo ngay cho ấp và lực lượng chữa cháy, đừng chủ quan nghĩ "lửa nhỏ tự tắt".
Mùa khô cũng là mùa cây cao su nghỉ cạo trong một thời gian, người lao động có lịch làm việc khác. Đó là lúc nhiều nhà sửa sang nhà cửa, giếng, mái; tranh thủ kiểm luôn hệ thống điện trong nhà trước mùa mưa giông.
Internet, sóng điện thoại
Internet cáp quang đã đến nhiều ấp của vùng Dầu Tiếng cũ thông qua các nhà mạng lớn; đăng ký như ở nơi khác, qua cửa hàng hoặc ứng dụng của nhà mạng. Nhà ở sâu trong vườn, xa trục đường, có thể phải kéo dây xa hơn hoặc chờ nhà mạng mở rộng tuyến; hỏi trước khi chuyển về nếu công việc cần mạng ổn định.
Sóng di động ở khu trung tâm và trục đường lớn thường ổn định; có những điểm trong lô cao su rộng, ven hồ, sóng yếu hơn. Người làm việc từ xa, học trực tuyến nên thử mạng của vài nhà mạng tại đúng chỗ ở trước khi chọn. Lưu sẵn số khẩn cấp, vì khi cần gọi trong lô không phải chỗ nào cũng có sóng mạnh.
Với gia đình có học sinh học trực tuyến hay người làm việc tại nhà, nên đặt bộ phát sóng ở vị trí cao, giữa nhà, tránh sau tường dày. Nhà rộng có thể cần thêm bộ phát phụ. Mùa giông, rút điện thiết bị mạng khi có sấm sét gần để tránh hỏng.
Xây nhà mới: tính trước điện, nước, nước thải
Người xây nhà trên đất vườn thường dồn tâm sức vào phần nhà mà quên hạ tầng. Trước khi xây, hỏi điện lực khu vực về điểm đấu nối gần nhất, hỏi đơn vị cấp nước về tuyến ống, để bố trí vị trí đồng hồ, đường ống ngay từ bản vẽ. Kéo điện, nước sau khi nhà xong thường tốn hơn và phải đục phá.
Nước thải sinh hoạt ở vùng nông thôn chủ yếu qua bể tự hoại rồi thấm vào đất. Bể phải đúng kỹ thuật, đặt xa giếng nước, đáy bể không chạm mạch nước nông. Nhà ở thấp ven kênh, ven sông thì càng cần cẩn thận, vì mùa nước lên nước thải có thể tràn ngược.
Nước mưa trên mái là nguồn có thể tận dụng tưới vườn, rửa sân, giảm tiền bơm giếng vào mùa mưa. Một bồn hứng nước mưa có nắp đậy kín, không để thành chỗ muỗi đẻ, là khoản đầu tư nhỏ đáng làm với nhà vườn.
Nhà có người già, trẻ nhỏ: an toàn điện nước trong nhà
Nhiều nhà ở vùng nông thôn đi dây điện nổi, ổ cắm thấp, bình nóng lạnh không có chống giật. Nhà có trẻ nhỏ nên lắp ổ cắm có nắp che, cầu dao chống giật, kiểm dây điện chuột cắn ở mái và kho. Người già đi đêm cần đèn ở lối đi ra nhà vệ sinh, vì té ngã ban đêm là tai nạn phổ biến.
Bể nước, lu khạp, giếng không nắp là nguy cơ đuối nước với trẻ chập chững. Đậy kín mọi vật chứa nước trong tầm với của trẻ, rào ao, mương quanh nhà. Đây là những việc rẻ tiền, làm một lần, nhưng ngăn được tai nạn không thể đảo ngược.
Máy bơm giếng đặt ngoài trời phải có mái che, dây nối đất; mùa mưa nước đọng quanh chân máy bơm là nguy cơ giật điện. Thuê thợ có kinh nghiệm lắp đặt, đừng tự đấu nối tạm bợ.
Câu hỏi thường gặp
Nhà ở trong ấp xa có lắp nước máy được không?
Tuỳ mạng lưới cấp nước đã đi tới đâu. Hỏi đơn vị cấp nước khu vực xem tuyến ống gần nhất và kế hoạch mở rộng. Nếu chưa có, dùng giếng khoan kèm lọc phù hợp và xét nghiệm nước định kỳ cho đến khi đấu nối được.
Xét nghiệm nước giếng ở đâu?
Có các phòng xét nghiệm của ngành y tế dự phòng và các đơn vị được cấp phép. Hỏi trung tâm y tế khu vực hoặc trạm y tế xã về nơi nhận mẫu, cách lấy mẫu đúng. Lấy mẫu sai cách có thể cho kết quả không chính xác.
Nước giếng có màu vàng, mùi tanh thì có dùng được không?
Màu vàng, mùi tanh thường do sắt, phèn; nước kiểu này cần xử lý trước khi dùng sinh hoạt và không nên uống trực tiếp. Xét nghiệm để biết chính xác rồi chọn hệ thống lọc phù hợp. Không đoán bằng mắt thường.
Có được đốt lá cao su trong vườn nhà không?
Đốt lá, cành ở vườn vào mùa khô có nguy cơ cháy lan, nhiều địa phương có khuyến cáo hoặc quy định hạn chế. Nếu phải đốt, có người canh, làm đường băng cản lửa, tránh ngày gió. Tốt hơn là ủ hoặc để mục làm phân.
Mất điện lâu ngày mùa mưa thì báo ở đâu?
Báo đơn vị điện lực khu vực qua kênh in trên hoá đơn tiền điện hoặc ứng dụng chính thức của ngành điện. Không tự xử lý dây điện đứt, cây đổ đè dây. Báo thêm cho trưởng ấp nếu cả khu bị ảnh hưởng.
Rác thải từ dãy trọ ai phải lo?
Chủ dãy trọ thường đăng ký thu gom và thu phí rác từ người thuê theo thoả thuận. Người thuê để rác đúng chỗ, đúng giờ. Ghi rõ khoản phí rác trong hợp đồng thuê để tránh hiểu nhầm.