Dầu Tiếng có rất nhiều đường đất đỏ chạy thẳng giữa các lô cao su, địa hình gần như phẳng hoặc dốc thoải, có bóng cây che phần lớn ngày — một nơi hợp để đạp xe địa hình nhẹ và đạp xe đường dài. Nên chở xe lên bằng ô tô rồi đạp trong vùng, đi sáng sớm, dùng lốp gai, mang nhiều nước, nhường đường cho xe tải chở mủ và chở gỗ, và không chạy sâu vào lô khi người cạo mủ đang làm.
Đạp xe từ trung tâm TP.HCM lên tận Dầu Tiếng là chuyến đi của người tập lâu năm, phải chia đường với xe tải trên các trục đường tỉnh suốt mấy chục cây số. Phần lớn nhóm đạp xe cuối tuần chọn cách chở xe lên tới khu trung tâm xã Dầu Tiếng hoặc một điểm ven vùng rồi mới bắt đầu đạp. Bài này nói về cách tổ chức một buổi đạp như vậy, không đưa lộ trình cố định từng ngã rẽ, vì đường lô thay đổi theo mùa cạo, mùa tái canh và theo việc làm đường của địa phương.
Vì sao đường cao su hợp với xe đạp
Cao su được trồng theo hàng thẳng, chia thành từng lô vuông vức, giữa các lô là những con đường đất để xe chở mủ, chở phân, chở gỗ đi lại. Mạng đường ấy dày đặc ở vùng Dầu Tiếng, vốn là một trong những vùng cao su lâu đời của miền Đông Nam Bộ. Với người đạp xe, nó có ba lợi thế: ít xe máy ô tô hơn đường nhựa, tán cây che nắng, và địa hình ít dốc gắt, hợp với cả người mới.
Đổi lại, đường lô là đường làm việc. Mặt đường là đất đỏ, đất xám, có đoạn nện chặt, có đoạn bụi mịn như bột, có đoạn bị bánh xe tải khoét thành rãnh. Sáng sớm có công nhân đi cạo, trưa chiều có xe thu mủ, có những tuần xe chở gỗ cao su thanh lý chạy liên tục. Đạp xe ở đây là đi nhờ đường của người khác, nên tư thế đúng là của một người khách lịch sự.
Cảnh đường cao su đổi theo mùa. Mùa mưa tán lá dày, xanh sẫm, mặt đường ẩm và có vũng. Đầu mùa khô, thường sau Tết, cao su rụng lá, lô cây trơ cành, lá vàng nâu phủ kín đường, ánh sáng xuyên xuống nhiều hơn; ít tuần sau là lộc non xanh nhạt. Nhiều nhóm đạp xe chọn đúng mùa thay lá để đi, vì cảnh đẹp và đường khô.
Chọn kiểu cung theo sức và theo nhóm
Không cần lộ trình cố định, chỉ cần biết mình thuộc kiểu nào rồi chọn đường cho hợp. Quãng đường trong bảng là gợi ý tương đối.
| Kiểu cung | Mặt đường | Hợp với |
|---|---|---|
| Vòng ngắn quanh khu trung tâm và ven hồ | Đường nhựa nhỏ xen đường đất, ít dốc | Người mới, gia đình có trẻ lớn, xe đạp thể thao thường |
| Vòng đường lô cao su nửa buổi | Phần lớn đường đất đỏ, có đoạn cát bụi, đoạn rãnh | Nhóm có xe địa hình, đã quen đạp vài chục cây số |
| Cung dài nối nhiều xã | Kết hợp đường tỉnh, đường xã và đường lô | Người tập lâu, có xe hỗ trợ đi theo hoặc điểm tiếp nước rõ ràng |
Dù chọn kiểu nào, nên có bản đồ ngoại tuyến tải sẵn, vì trong lô cao su đường giống nhau, rất dễ rẽ nhầm, sóng điện thoại có chỗ yếu. Đánh dấu trước điểm bắt đầu, vài điểm tiếp nước có quán và một hướng thoát ra đường lớn.
Xe, lốp và đồ nghề cho đất đỏ
Lốp gai, bản vừa. Lốp trơn bản nhỏ của xe đạp đường trường rất dễ trượt trên lớp bụi mịn và sa vào rãnh. Xe địa hình hoặc xe gravel với lốp gai bản vừa đi đường lô dễ chịu hơn nhiều.
Bơm lốp vừa phải. Bơm căng quá thì xe nảy, mất bám trên đất. Bớt hơi một chút so với khi chạy đường nhựa, xe êm và bám hơn, nhưng đừng non quá kẻo bị kẹp ruột khi xuống rãnh.
Mang đồ vá và săm dự phòng. Đường lô có gai, có mảnh kim loại từ đồ nghề cạo mủ, mảnh chén vỡ. Một bộ vá, một săm dự phòng, một cái bơm tay nhỏ là đủ cứu một buổi đạp.
Kính và khẩu trang. Bụi đất đỏ bay mù khi xe tải chạy qua, rơi vào mắt rất khó chịu. Kính bảo hộ trong suốt và khẩu trang mỏng giúp bạn đi hết buổi mà mắt không đỏ.
Rửa xe sau chuyến đi. Đất đỏ bám vào sên, líp, phanh, gặp nước thành bùn, khô lại thành lớp cứng. Rửa sạch, lau khô, tra dầu sên ngay khi về, nếu không lần sau xe kêu và mòn nhanh.
Giờ đạp và cái nóng miền Đông
Vùng Dầu Tiếng nóng quanh năm, nắng gắt nhất vào những tháng cuối mùa khô. Dưới tán cao su mát hơn đường trống, nhưng khi ra khỏi lô, cắt qua những đoạn đồng trống, đoạn ven hồ không cây, nắng hắt từ mặt đất đỏ lên rất gắt. Giờ đạp hợp lý là từ lúc trời vừa sáng đến khoảng mười giờ, nghỉ trưa, rồi đạp thêm một đoạn ngắn lúc chiều muộn nếu còn sức.
Nước là thứ quyết định một buổi đạp ở đây. Đường lô có những quãng dài không có quán, không có nhà. Mang ít nhất hai bình lớn mỗi người, bổ sung muối khoáng nếu ra nhiều mồ hôi, và tiếp nước mỗi khi đi qua khu dân cư dù chưa hết. Dấu hiệu say nắng — đau đầu, buồn nôn, chóng mặt, ngừng ra mồ hôi — xuất hiện là phải dừng ngay, vào bóng mát, làm mát người.
Mùa mưa thì ngược lại: sáng thường khô ráo, chiều hay có mưa giông. Đường lô gặp mưa thành bùn trơn, đất đỏ bám dày vào bánh xe làm bánh kẹt vào khung. Gặp mưa lớn giữa lô, đừng cố đạp tiếp; đứng trú ở nơi an toàn, tránh đứng một mình dưới cây cao giữa khoảng trống khi có sét, chờ mưa ngớt, rồi dắt xe qua những đoạn lầy.
Chia đường với xe tải, xe máy và máy kéo
Đường lô và đường xã quanh vùng cao su là đường của xe chở mủ, xe chở gỗ, máy kéo, xe máy của công nhân. Những xe này quen đường, chạy khá nhanh trên đoạn thẳng, và xe tải lớn khi chạy qua kéo theo một đám bụi mù mấy chục mét. Khi nghe tiếng xe lớn phía sau, nhóm đạp xe nên dồn vào một hàng, nép sát lề, nếu đường hẹp thì dừng hẳn cho xe qua.
Không đạp hàng hai hàng ba chiếm đường, không dừng giữa đường chụp ảnh. Ở những khúc cua có lô cây che khuất tầm nhìn, giảm tốc và đi sát bên phải. Trên các đường tỉnh, nơi xe tải và xe khách chạy nhanh, nhóm đạp xe đông người nên có người đi đầu, người đi cuối mặc áo màu sáng, xe có đèn sau nhấp nháy kể cả ban ngày.
Chó ở các nhà ven lô là chuyện người đạp xe hay gặp. Phần lớn chỉ sủa đuổi một đoạn. Đừng đạp nhanh hơn để chạy trốn, cũng đừng dừng lại đánh đuổi; giữ tốc độ đều, nói to dứt khoát, đi qua khỏi phạm vi nhà đó là chó thôi đuổi. Nếu bị cắn, rửa vết thương thật kỹ bằng xà phòng dưới vòi nước nhiều phút rồi đến cơ sở y tế để được tư vấn tiêm phòng.
Giữ ý với người cạo mủ và với cây
Người cạo mủ làm việc từ rất khuya đến sáng, vì mủ chảy tốt khi trời mát. Khi nhóm đạp xe đi qua lúc sáng sớm, có thể vẫn thấy ánh đèn đội đầu lấp loáng trong lô. Đạp chậm, không hú hét, không bấm chuông inh ỏi, không rọi đèn thẳng vào người đang làm. Với họ, đây là giờ làm việc, không phải cảnh để ngắm.
Không chạm vào thân cây, không đụng chén hứng mủ, không đi xe vắt qua những rãnh cạo, không bẻ cành. Mủ đọng trong chén là thành quả của cả buổi lao động; làm đổ một chén là làm mất phần công của người ta. Thấy mủ chảy vương ra đường, đi tránh, vì mủ dính vào lốp rất khó gỡ.
Muốn dừng nghỉ, chọn chỗ ở mép đường lô, không đi sâu vào giữa lô. Nhiều lô có rào hoặc biển của nông trường, công ty; hiểu rằng đó là đất có người quản lý, đi nhờ đường thì không vào sâu. Rác của nhóm — vỏ bánh, chai nước, túi gel năng lượng — mang theo ra tới khu dân cư mới bỏ.
Tổ chức nhóm: nhỏ, chậm và có người lo cuối đoàn
Nhóm đạp xe vào lô cao su không nên quá đông; nhóm vài người đến chục người dễ quản lý, dễ dừng nhường đường, dễ tìm nhau khi lạc. Nhóm lớn hơn nên chia thành vài tổ, mỗi tổ có người dẫn biết đường. Thống nhất trước tốc độ, chỗ dừng, quy ước khi có người hỏng xe hay kiệt sức.
Người cuối đoàn là vị trí quan trọng nhất. Người đó đi sau người yếu nhất, mang đồ vá, theo dõi xem có ai tụt lại, và có quyền yêu cầu cả nhóm dừng. Ở mỗi ngã rẽ, người dẫn đầu dừng chờ cho tới khi thấy người cuối đoàn mới đi tiếp. Quy tắc đơn giản này tránh được phần lớn các vụ "lạc mất bạn" trong lô cao su, nơi mọi con đường trông giống nhau.
Nếu có xe hỗ trợ đi theo, xe nên chạy trên đường chính, gặp nhóm ở những điểm hẹn có quán, có chỗ đỗ rộng, thay vì bám sát đoàn trên đường lô làm bụi bay mù. Xe hỗ trợ cũng là nơi để người mệt nghỉ, và là phương án rút lui khi trời chuyển mưa.
Ghép đạp xe với hồ và núi trong một buổi
Một buổi đạp xe ở Dầu Tiếng trọn vẹn thường không chỉ có đường lô. Nhiều nhóm xuất phát từ khu trung tâm lúc trời vừa sáng, chạy vòng qua vùng cao su khi còn mát, rồi kết thúc ở một đoạn bờ hồ để ngồi nghỉ, ăn sáng muộn, nhìn mặt nước. Ai còn sức thì gửi xe ở chân núi Cậu, đi bộ lên một đoạn, đổi nhóm cơ cho đôi chân đã đạp cả buổi. Cách ghép này cho người đi thấy cả ba gương mặt của vùng: rừng cây, mặt nước và ngọn núi đứng một mình.
Khi ghép như vậy, nhớ rằng đường ra bờ hồ có đoạn là bãi đất mềm, cát, xe đạp chở người mệt dễ ngã. Dắt bộ qua những đoạn ấy. Gửi xe ở nơi có người trông hoặc khoá xe vào vật cố định; xe đạp thể thao giá trị cao để hớ hênh ven hồ cả tiếng đồng hồ là điều không nên.
Kết thúc buổi đạp trước giữa trưa, ăn uống ở khu trung tâm, rửa qua xe nếu có chỗ, rồi mới chất xe lên ô tô về. Đất đỏ khô bám trên xe sẽ rơi đầy thùng xe nếu không phủi trước.
Câu hỏi thường gặp
Có thể đạp xe từ trung tâm TP.HCM lên Dầu Tiếng không?
Người tập lâu năm vẫn đạp được, nhưng quãng đường dài, phải đi chung các trục đường tỉnh, quốc lộ đông xe tải suốt nhiều chục cây số. Phần lớn nhóm cuối tuần chọn chở xe lên bằng ô tô rồi mới đạp trong vùng, an toàn và vui hơn.
Mùa nào đạp xe đường cao su đẹp nhất?
Nhiều người chọn mùa cao su thay lá, thường vào khoảng đầu mùa khô sau Tết, khi lá rụng phủ đường rồi lộc non nhú ra. Mùa mưa cây xanh dày nhưng đường lầy và hay có giông chiều. Mùa nào cũng nên đạp sáng sớm.
Xe đạp thể thao thường có đi được đường lô không?
Đi được những đoạn đất nện chặt, khô, nhưng sẽ vất vả ở đoạn bụi mịn, cát và rãnh sâu. Nếu chỉ có xe thường, chọn vòng ngắn quanh khu trung tâm và ven hồ, tránh vào sâu trong lô và tránh hẳn khi trời mưa.
Có cần xin phép khi đạp xe trong lô cao su không?
Đi trên những đường lô, đường xã có người qua lại thường không cần, nhưng nên tránh những lô có rào, cổng hoặc biển hạn chế. Nếu định tổ chức đoàn đông hay sự kiện, nên liên hệ chính quyền xã và đơn vị quản lý đất trước.
Đạp xe trong rừng cao su có dễ lạc không?
Có, vì các lô và đường lô rất giống nhau, ít mốc nhận biết, sóng điện thoại có chỗ yếu. Tải bản đồ ngoại tuyến, ghi lại điểm xuất phát, đi theo nhóm và quy ước người dẫn dừng chờ ở mọi ngã rẽ.