Hồ Dầu Tiếng là một trong những vùng nước rộng gần TP.HCM mà người mê câu cá hay tìm lên cuối tuần. Câu giải trí bằng cần ở bờ hồ phía Dầu Tiếng là việc phổ biến; điều cần nhớ là hồ cũng là chỗ làm ăn của nhiều hộ đánh cá, có những vùng công trình không được vào, và pháp luật về thủy sản cấm các cách khai thác hủy diệt như dùng điện, chất nổ, chất độc.
Bài viết cho người câu bằng cần tay, cần máy từ bờ, không phải cho nghề đánh bắt thương mại; nghề cá trên hồ được trang viết ở mục hồ và sông nước. Ở đây bàn chuyện chọn bờ, đọc gió và mực nước theo mùa, chuẩn bị đồ nghề cho một chuyến đi từ thành phố, và cách cư xử để người câu từ xa đến không làm phiền người sống bằng hồ.
Câu ở hồ lớn khác câu ở hồ dịch vụ thế nào
Người quen câu ở các hồ câu dịch vụ trong thành phố thường bất ngờ khi lên hồ Dầu Tiếng. Hồ dịch vụ nhỏ, cá thả theo mẻ, ổ cá tập trung, chỗ ngồi có mái che. Hồ Dầu Tiếng là một vùng nước rất rộng, cá sống tự nhiên, phân tán theo mùa, theo nhiệt độ nước, theo gió và mực nước. Có buổi ngồi cả sáng không được con nào, có buổi được nhiều mà không biết vì sao. Câu ở đây gần với đi săn hơn là đi lấy hàng.
Vì vậy, kỳ vọng nên đặt lại: đi để ngồi bờ hồ cả buổi, ngắm nước, được cá là phần thưởng. Người câu lâu năm ở vùng này thường nói thời gian đầu nên dành để quan sát: chỗ nào có người câu địa phương ngồi, chỗ nào có chim bói cá lượn, chỗ nào nước đổi màu vì có dòng chảy hay có bãi cỏ ngập. Những dấu hiệu đó đáng tin hơn mọi lời đồn trên mạng về "hố cá to".
Các loài cá nước ngọt quen thuộc của miền Nam đều có trong hồ, từ cá nhỏ ven bờ đến những loài lớn ở vùng nước sâu. Trang không liệt kê con số hay loài "chắc chắn câu được", vì quần thể cá thay đổi theo năm, theo việc thả giống và khai thác.
Đọc mùa và mực nước
Mực nước hồ Dầu Tiếng lên xuống theo mùa và theo việc vận hành công trình. Với người câu bờ, điều đó đổi hẳn chỗ ngồi.
| Thời kỳ | Mặt nước, bờ hồ | Ảnh hưởng tới câu bờ |
|---|---|---|
| Cuối mùa mưa, đầu mùa khô | Hồ đầy, nước lấn vào bãi cỏ, chân cây ven bờ | Cá vào ăn ở vùng cỏ ngập; bờ đứng ít, phải tìm chỗ đất cao |
| Giữa mùa khô | Nước rút dần, lộ bãi cỏ, bãi bùn | Phải đi xa ra mép nước mới; cẩn thận bãi bùn lún |
| Cuối mùa khô | Nước xuống thấp, bờ xa, có nơi lộ đất đáy cũ | Cá dồn về vùng sâu, câu bờ khó hơn, nắng gắt |
| Đầu mùa mưa | Mưa đầu mùa, nước bắt đầu lên, nước đục ở chỗ có dòng chảy vào | Cá hoạt động mạnh hơn sau những trận mưa; coi chừng giông sét |
Đây là quy luật chung của một hồ chứa ở vùng hai mùa mưa nắng, không phải lịch chính xác. Mỗi năm mưa nhiều ít khác nhau, hồ vận hành tích và xả khác nhau; hỏi người câu địa phương về mực nước tuần đó là cách sát nhất.
Chọn bờ và chọn giờ
Ưu tiên chỗ có người địa phương ngồi câu. Họ biết đáy chỗ đó ra sao, có vướng cây chìm không, gió thường thổi hướng nào. Ngồi cách họ một khoảng lịch sự, đừng quăng câu sang vùng nước trước mặt họ.
Để ý hướng gió. Gió thổi từ hồ vào bờ đẩy mồi trôi, sóng vỗ chân, phao khó đọc; nhưng cũng dồn thức ăn và cá vào vùng ven. Câu phao tinh thì tìm chỗ khuất gió; câu lục, câu máy thì có khi thích bờ đón gió hơn.
Sáng sớm và chiều muộn là hai khung giờ được nhiều người chọn. Giữa trưa, nắng gắt và nước ven bờ nóng lên, nhiều loài cá lui ra vùng sâu. Người câu cũng chịu không nổi nắng trưa ở bờ trống, nên nghỉ trưa là hợp lý cho cả hai bên.
Tránh chỗ có lưới, đăng, cọc của ngư dân. Lưỡi câu vướng lưới là làm hỏng đồ nghề của người ta, và giật mạnh có thể rách lưới. Thấy phao lưới, cọc tre cắm thành hàng thì dịch đi chỗ khác.
Không ngồi câu trong khu công trình. Vùng nước trước đập, trước cống, kênh dẫn có quy định bảo vệ, có thể có dòng chảy mạnh khi vận hành. Biển cấm câu, cấm tắm ở những khu này là thật, phải tuân thủ.
Những cách khai thác bị cấm, và vì sao người câu cũng nên quan tâm
Luật Thủy sản và các văn bản hướng dẫn cấm sử dụng chất nổ, chất độc, xung điện và các phương pháp hủy diệt khác để khai thác thủy sản. Ở nhiều vùng hồ, chuyện kích điện bắt cá vẫn là nỗi bức xúc của người dân, vì nó giết cả cá con, tôm tép và làm cạn nguồn lợi mà cả cộng đồng sống nhờ. Người câu giải trí chân chính không dính dáng gì tới những cách này, nhưng nên biết để không vô tình mua cá, mua mồi từ nguồn đó, và để báo cho chính quyền địa phương khi thấy dấu hiệu khai thác trái phép.
Ngoài các cách bị cấm tuyệt đối, có thể có những quy định về vùng cấm khai thác, thời gian cấm trong mùa cá sinh sản, kích cỡ mắt lưới đối với nghề lưới. Những quy định này do cơ quan có thẩm quyền ban hành và có thể thay đổi; người câu cần kiểm thông báo hiện hành của địa phương, nhất là nếu định dùng nhiều cần, câu giăng hay bất cứ thứ gì ngoài một hai cây cần.
Một thói quen tốt là thả lại những con cá còn nhỏ, chỉ giữ số cá đủ ăn. Cá trong hồ là nguồn sống của nhiều hộ ven bờ; người câu cuối tuần lấy ít, giữ lại nhiều, là cách để hồ còn cá cho chính lần sau mình quay lại.
Đồ nghề gọn cho một chuyến từ thành phố
Đi xe máy từ TP.HCM lên, mang ít nhưng đúng sẽ thoải mái hơn mang cả thùng đồ.
- Hai cần là đủ cho một người: một cần tay hoặc câu phao cho ven bờ, một cần máy cho chỗ xa; bọc cần trong túi dài, buộc chắc dọc thân xe.
- Mồi chuẩn bị sẵn ở nhà và mồi mua thêm tại chỗ; hỏi người bán mồi ở khu trung tâm về loại mồi đang được dùng nhiều.
- Ghế xếp thấp, ô che nắng có cọc cắm đất, áo chống nắng dài tay, nón rộng vành.
- Nước uống nhiều hơn bạn nghĩ; ngồi bờ hồ cả buổi dưới nắng mất nước rất nhanh.
- Thùng giữ lạnh nhỏ nếu định mang cá về, hoặc giỏ lưới để giữ cá sống rồi thả lại.
- Túi rác riêng cho dây cước đứt, lưỡi câu hỏng, vỏ hộp mồi.
Dây cước bỏ lại ở bờ là thứ rác nguy hiểm: chim nước vướng chân, trâu bò nuốt phải, người đi chân đất bị lưỡi câu đâm. Cắt ngắn, cuộn lại, mang về.
Cư xử với người sống bằng hồ
Với khách, câu cá là thú vui. Với nhiều hộ ở ven hồ, cá là bữa cơm và tiền học của con. Vì thế, phép lịch sự đầu tiên là tôn trọng không gian làm việc của họ: không neo xe chắn lối họ ra bờ, không lấy thuyền của họ khi chưa hỏi, không câu sát lưới, không lấy cá trong lưới hay trong đăng dù chỉ để "xem thử".
Nếu cần thuê thuyền ra chỗ xa câu, hỏi rõ người chở có đủ áo phao không, ghe có chắc không, thời tiết hôm đó có ổn không. Đừng nài người ta chở khi trời đang kéo mây giông. Chuyện giá cả là thoả thuận riêng giữa hai bên; trang không nêu con số, nhưng nói rõ trước khi ra hồ thì sẽ không có chuyện khó chịu khi quay vào.
Người câu địa phương thường sẵn lòng chỉ chỗ, chỉ mồi, nếu bạn hỏi tử tế và không ồn ào. Ngồi gần nhau cả buổi sáng, chia nhau ly cà phê, nghe họ kể mùa nước năm nào lên cao, năm nào cá nhiều, đó cũng là cách hiểu vùng đất mà không chuyến du lịch nào cho được.
An toàn khi ngồi câu bờ cả ngày
Câu cá trông như hoạt động nhẹ nhàng, nhưng tai nạn vẫn xảy ra. Nguy cơ lớn nhất là trượt chân xuống nước khi đứng ở mép bờ dốc, bờ đất bị khoét chân, hoặc khi lội ra gỡ lưỡi câu vướng. Đừng lội xuống nước để gỡ câu; cắt dây, mất một lưỡi câu rẻ hơn rất nhiều. Đứng trên bờ đất ướt thì mang ủng hoặc giày đế bám, không đứng sát mép đất có vết nứt.
Nguy cơ thứ hai là nắng và giông. Ngồi cả buổi giữa bãi trống, say nắng đến từ từ, nhận ra thì đã muộn: đau đầu, buồn nôn, chóng mặt. Che ô, uống nước đều, nghỉ trưa trong bóng mát. Mùa mưa, thấy giông là thu cần ngay, vì cần câu dài, nhất là cần cacbon, là thứ dẫn điện khi có sét. Đừng giơ cần lên cao khi trời đang chớp.
Nếu câu từ thuyền, mặc áo phao suốt thời gian trên nước, không chỉ để trong khoang. Hồ rộng, sóng có thể nổi nhanh khi gió đổi, và một người rơi xuống nước mặc quần áo dày, giày ủng rất khó tự bơi vào.
Mang cá về thành phố cho còn tươi
Từ bờ hồ Dầu Tiếng về trung tâm TP.HCM mất vài giờ xe, phần lớn dưới nắng. Cá để trong túi nilon treo đầu xe, về tới nhà đã ươn, mất cả công ngồi câu. Cách đơn giản là mang thùng giữ lạnh nhỏ có đá, mua thêm đá ở khu trung tâm trước khi ra bờ. Cá câu được giữ sống trong giỏ lưới thả dưới nước đến cuối buổi, chọn con giữ lại rồi mới cho vào thùng đá, các con còn lại thả về hồ.
Một số người làm sạch cá ngay tại chỗ cho nhẹ thùng, nhưng hãy làm xa mép nước, đào hố chôn ruột vảy hoặc gom vào túi mang đi, đừng vứt xuống hồ hay để ở bờ. Mùi tanh để lại sẽ kéo chó mèo, ruồi nhặng tới chỗ người dân ngồi câu hôm sau.
Nếu đi xe máy, buộc thùng chắc ở yên sau, không treo lủng lẳng ở tay lái. Thùng đá đổ ra đường, nước tràn xuống mặt đường trơn, là thứ khiến người đi sau mình trượt bánh. Chuyến về thường đã mệt, chạy chậm hơn lúc đi là hợp lý.
Câu hỏi thường gặp
Câu cá ở hồ Dầu Tiếng có phải xin phép không?
Câu cá giải trí bằng cần ở những bờ công cộng thường không phải làm giấy tờ, nhưng phải tuân thủ biển cấm ở khu công trình và các quy định về khai thác thủy sản hiện hành. Câu trên đất của hộ dân hay khu có dịch vụ thì hỏi chủ đất trước.
Câu cá hồ Dầu Tiếng mùa nào được nhiều cá?
Không có mùa bảo đảm. Nhiều người câu ưa những đợt nước lên đầu mùa mưa và lúc hồ đầy, khi cá vào vùng cỏ ngập ven bờ; cuối mùa khô nước xuống thấp, câu bờ khó hơn. Hỏi người câu địa phương về mực nước tuần đó là sát nhất.
Có được câu đêm ở hồ không?
Một số người địa phương câu đêm, nhưng với khách lạ chỗ, câu đêm bên bờ không đèn rất dễ trượt chân xuống nước và lạc lối. Nếu muốn thử, đi với người quen vùng, chọn bờ thoải, mang đèn đội đầu, và tuyệt đối không xuống nước.
Thấy người kích điện bắt cá thì làm gì?
Không tranh cãi hay can thiệp trực tiếp, vì có thể nguy hiểm. Ghi nhớ thời gian, địa điểm, đặc điểm phương tiện, rồi báo cho chính quyền xã hoặc công an nơi đó. Dùng xung điện để khai thác thủy sản là hành vi bị pháp luật cấm.
Có thuê được thuyền ra giữa hồ câu không?
Một số hộ ven hồ có thể nhận chở người đi câu, nhưng không phải là dịch vụ cố định. Khi thoả thuận, hỏi rõ áo phao, tình trạng thuyền, giờ quay vào, và không ra hồ khi thời tiết xấu. Giá cả do hai bên tự thoả thuận.
Câu được cá nhỏ có nên giữ lại không?
Nên thả lại cá nhỏ, nhất là trong những tháng cá sinh sản. Giữ cá vừa đủ ăn, không câu để bán nếu bạn không phải người làm nghề. Đó là cách giữ nguồn cá cho người sống bằng hồ và cho chính những lần câu sau.