Đi thuyền trên hồ Dầu Tiếng chủ yếu là đi ghe, thuyền máy nhỏ của người dân ven hồ, hoặc tự chèo thuyền kayak, thuyền SUP ở những nơi có cho thuê. Quy tắc không có ngoại lệ: mỗi người một áo phao mặc suốt thời gian trên nước, ra hồ buổi sáng khi nước lặng, quay vào trước khi gió chiều và giông nổi lên, và không đi vào vùng nước trước đập, cống, cửa xả.
Hồ rộng, nhìn từ bờ thì phẳng lặng, nhưng ra giữa hồ là một môi trường khác: gió mạnh hơn, sóng nổi nhanh khi trời đổi, bờ ở xa và không có ai đi ngang để giúp. Bài này dành cho người muốn ra hồ ngắm cảnh, chụp ảnh, câu cá hay chèo thuyền thể thao, giúp bạn chọn phương tiện, thoả thuận với người chở và biết lúc nào phải quay vào. Trang không giới thiệu cơ sở cho thuê hay nêu giá.
Ra hồ bằng gì: ghe máy, thuyền chèo hay thuyền thể thao
Trên hồ Dầu Tiếng, phương tiện chính là ghe và thuyền nhỏ của các hộ làm nghề cá, chạy máy hoặc chèo tay, dùng để thả lưới, thăm đăng, chở cá vào bờ. Một số hộ nhận chở người ra hồ ngắm cảnh hay đi câu khi rảnh việc. Đây không phải dịch vụ du lịch được tổ chức bài bản; ghe là ghe làm nghề, chỗ ngồi đơn sơ, có khi chỉ là tấm ván ngang.
Ở một số nơi có dịch vụ đón khách ven hồ, có thể có thuyền kayak, thuyền SUP hay thuyền đạp nước cho thuê trong một vùng nước được khoanh. Loại này hợp với người muốn tự chèo, vận động, nhưng đòi hỏi người chèo biết bơi và giữ thăng bằng, và chỉ nên chơi gần bờ, trong vùng được phép.
Mỗi lựa chọn có rủi ro riêng. Ghe máy đi xa được, nhưng phụ thuộc vào người lái và tình trạng ghe. Thuyền kayak, SUP thì chính bạn là người lái, sai một nhịp là lật. Điểm chung: hồ không phải bể bơi, và mọi lựa chọn đều cần áo phao.
Cũng nên phân biệt đi ghe với người làm nghề và đi tàu du lịch ở các bến lớn. Ghe làm nghề không có nhân viên hướng dẫn, không có quy trình đón khách, không có bảo hiểm cho khách như một dịch vụ du lịch đăng ký. Người lái tử tế đến đâu thì an toàn của chuyến đi vẫn phần lớn nằm ở chính sự cẩn thận của bạn: số người, áo phao, thời tiết, giờ quay về.
Áo phao: những điều nghe thì cũ nhưng hay bị bỏ qua
Mặc, không phải mang theo. Áo phao nằm dưới khoang ghe không cứu được ai. Khi ghe lật hay người rơi xuống nước, mọi chuyện xảy ra trong vài giây, không có thời gian lục tìm và mặc vào. Mặc từ lúc bước xuống ghe đến lúc bước lên bờ.
Đúng cỡ, cài đủ khoá. Áo quá rộng sẽ tuột qua đầu khi người rơi xuống nước. Cài hết khoá, kéo dây cho vừa thân, thử nâng hai vai áo lên: áo không được trồi qua cằm.
Trẻ em cần áo trẻ em. Áo người lớn mặc cho trẻ là áo không có tác dụng. Nếu nơi chở không có áo phao trẻ em, mang theo từ nhà hoặc không cho trẻ ra hồ.
Kiểm tra áo trước khi mặc. Áo phao để lâu ngoài nắng có thể mục vải, đứt dây, khoá gãy, lớp xốp bên trong xẹp. Bóp thử, nhìn đường may, thử khoá. Áo hỏng thì đổi, không có áo tốt thì không đi.
Áo phao không thay được việc biết bơi. Áo giữ bạn nổi, nhưng người hoảng loạn vẫn có thể sặc nước, bị sóng đánh úp. Người không biết bơi nên ngồi yên ở giữa ghe, không đứng dậy, không chồm ra mạn để chụp ảnh.
Gió chiều và giông: đọc trời trên hồ
Quy luật chung của các hồ rộng ở miền Đông là sáng lặng, chiều gió. Buổi sáng sớm, mặt hồ thường phẳng như gương; từ khoảng giữa trưa trở đi, khi đất nóng lên, gió thổi qua hồ mạnh dần, sóng lăn tăn rồi thành sóng bạc đầu ở những chỗ trống rộng. Với ghe nhỏ, sóng bạc đầu đã là đáng ngại; với kayak, SUP thì là tín hiệu quay vào ngay.
Mùa mưa thêm một yếu tố: giông. Một đám mây giông có thể hình thành và kéo tới trong thời gian ngắn, mang theo gió giật đổi hướng, mưa trắng trời làm mất tầm nhìn tới bờ, và sét. Giữa hồ, người ngồi trên ghe là vật cao nhất trên mặt nước. Thấy mây đen dựng cao, chân mây tối, nghe tiếng sấm, là quay mũi vào bờ gần nhất ngay, không đợi xem nó có đi qua không.
Người lái ghe địa phương thường đọc trời giỏi hơn mọi ứng dụng. Nếu họ nói hôm nay không nên ra, hoặc nói phải về sớm, hãy nghe theo, đừng nài thêm "một chút nữa". Họ biết cái giá của một lần đánh giá sai trên hồ.
Vùng nước không được vào
Hồ Dầu Tiếng là công trình thủy lợi lớn, có những vùng nước được bảo vệ hoặc nguy hiểm vì dòng chảy. Người lái ghe địa phương biết rõ, nhưng khách nên biết để không nài người ta đi.
- Vùng nước trước đập, trước tràn xả lũ, trước các cống lấy nước vào kênh: có quy định bảo vệ, và khi vận hành có thể có dòng chảy hút mạnh.
- Vùng có biển báo, phao báo hiệu khu vực cấm hoặc hạn chế đi lại.
- Bãi nước nông có cây chìm, gốc cây cũ: chân vịt quấn rễ, thuyền mắc cạn, kayak lật.
- Khu vực đang có lưới giăng, đăng đáy của ngư dân: ghe chạy qua làm rách lưới, chân vịt quấn lưới.
- Mọi vùng nước khi trời tối: không đèn, không thấy cọc, không thấy lưới, không ai thấy bạn.
Hồ trải sang cả phía Tây Ninh và đầu hồ phía bắc giáp vùng Bình Phước cũ. Ra giữa hồ, ranh giới hành chính không có vạch kẻ trên mặt nước, nhưng quy định ở mỗi phía có thể khác nhau; người chở địa phương thường chỉ chạy trong vùng quen của mình.
Thoả thuận với người chở trước khi bước xuống ghe
Vài phút nói chuyện trên bờ giúp tránh những hiểu lầm mất vui khi đã ra giữa hồ.
- Hỏi số áo phao, xem tận mắt, đủ cho mọi người kể cả trẻ em, rồi mới bàn tiếp.
- Thống nhất đi đâu, bao lâu, quay vào giờ nào; nói rõ nếu muốn dừng câu, dừng chụp ảnh.
- Thống nhất số người tối đa; không chở quá số chỗ ghe chịu được, kể cả khi người lái đồng ý chở thêm.
- Nói rõ chuyện tiền công trước khi đi; trang không nêu giá, đó là thoả thuận giữa hai bên.
- Hỏi người lái có điện thoại liên lạc, ghe có đèn, có dụng cụ tát nước, có mái chèo dự phòng không.
- Báo cho người ở lại trên bờ biết nhóm đi đâu, khi nào về.
Nếu thấy ghe quá cũ, rò nước, người lái có mùi rượu, hoặc trời đang chuyển xấu, bạn hoàn toàn có quyền từ chối và đi lần khác. Không có cảnh đẹp nào đáng đổi bằng một chuyến đi liều.
Tự chèo kayak, SUP: chơi gần bờ, đi có đôi
Kayak và SUP ngày càng được nhiều người trẻ ưa vì cho cảm giác tự do trên mặt nước. Trên hồ rộng như Dầu Tiếng, cảm giác tự do đó dễ thành chủ quan. Thuyền nhỏ đi theo gió nhanh hơn bạn tưởng; chèo ra thì xuôi gió dễ dàng, quay về thì ngược gió, mỏi tay, khoảng cách tới bờ cứ như không giảm.
Nguyên tắc đơn giản: chỉ chơi trong vùng được nơi cho thuê khoanh định, luôn trong tầm nhìn của bờ; đi ít nhất hai thuyền cùng nhau; chèo ngược gió trước khi mệt để lúc về được xuôi gió; quay vào ngay khi gió bắt đầu nổi sóng bạc đầu. Mặc áo phao, buộc dây cổ chân với ván SUP để ván không trôi xa nếu bạn ngã.
Người mới tập nên học vài thao tác cơ bản ở vùng nước nông trước: cách lên lại thuyền khi bị lật, cách ngồi thấp khi sóng lớn, cách quay thuyền nhanh. Học những thứ này ở chỗ nước tới ngực an toàn hơn nhiều so với lần đầu phải xoay xở giữa hồ.
Giữ hồ sạch từ trên mặt nước
Ra giữa hồ, rác rơi xuống là trôi mất, không nhặt lại được. Mang túi rác buộc vào ghe, giữ chai nước, vỏ bánh, đầu lọc thuốc trong túi đến khi lên bờ. Đừng ném thức ăn thừa xuống nước "cho cá ăn"; ở một hồ cấp nước tưới và nước cho sông phía hạ lưu, những thứ tưởng nhỏ ấy cộng lại không nhỏ.
Cũng đừng chạm vào lưới, đăng, phao của người làm nghề, dù chỉ để xem cá. Thấy chim nước, đàn cò đậu ở bãi nông, cho ghe chạy chậm, giữ khoảng cách, đừng chạy thẳng vào cho chim bay lên để chụp ảnh. Những vùng bãi nông, cây ngập ven hồ là nơi chim kiếm ăn, cá đẻ; để yên cho chúng là giữ cho hồ còn sống.
Chuyến đi thuyền đẹp nhất thường là chuyến yên tĩnh: tiếng máy ghe tắt dần khi người lái thả trôi, mặt nước rộng xung quanh, bờ cây xanh mờ ở xa. Nói nhỏ, tắt nhạc, ngồi yên một lúc — những thứ đó làm chuyến đi đáng nhớ hơn mọi tấm ảnh.
Mang đồ và chụp ảnh trên ghe
Mọi thứ quý phải chống nước. Điện thoại, ví, giấy tờ cho vào túi chống nước có dây đeo. Ghe nhỏ hay té nước ở mạn, đáy ghe thường có nước đọng; ba lô đặt dưới sàn chỉ sau mười phút đã ướt đáy.
Máy ảnh đeo dây vào người. Rơi một chiếc máy ảnh xuống hồ sâu là mất hẳn. Đeo dây vào cổ tay hoặc vai, không cầm hờ một tay trong lúc ghe đang chạy, không chuyền tay nhau máy ảnh qua mạn ghe.
Ngồi mà chụp, không đứng. Đứng dậy giữa ghe nhỏ để lấy góc là cách nhanh nhất làm ghe chòng chành, người mất thăng bằng. Muốn góc khác thì nhờ người lái xoay mũi ghe, không đổi chỗ ngồi lung tung.
Báo trước khi muốn dừng. Nói với người lái trước vài phút nếu muốn dừng chụp hay thả trôi; ghe đang chạy mà phanh gấp, quay gấp sẽ làm mọi người chúi về một phía.
Che nắng mà không che tầm nhìn. Trên mặt hồ không có bóng râm, nắng phản chiếu từ mặt nước làm cháy da nhanh hơn trên bờ. Nón có dây buộc cằm, kính râm có dây, áo dài tay; ô dù to thì không nên bung trên ghe nhỏ vì gió có thể giật mạnh.
Câu hỏi thường gặp
Có thuê được thuyền đi chơi trên hồ Dầu Tiếng không?
Một số hộ ven hồ nhận chở khách khi rảnh việc, và một số nơi có dịch vụ ven hồ có thể có thuyền kayak hay thuyền đạp. Đây không phải dịch vụ cố định ở mọi đoạn bờ; hỏi người địa phương khi tới nơi, kiểm tra áo phao và thoả thuận rõ trước khi đi.
Đi thuyền trên hồ giờ nào an toàn nhất?
Buổi sáng, khi mặt hồ lặng, gió nhẹ, chưa có giông. Từ trưa trở đi gió thường mạnh dần, sóng nổi ở những vùng trống rộng; mùa mưa còn có giông chiều. Nên quay vào bờ trước giữa trưa nếu đi ghe nhỏ hay chèo kayak.
Không biết bơi có nên đi thuyền trên hồ không?
Có thể đi nếu mặc áo phao đúng cỡ suốt thời gian trên nước, ngồi yên ở giữa ghe, đi cùng người lái có kinh nghiệm và trời tốt. Không nên tự chèo kayak hay SUP khi chưa biết bơi, kể cả có áo phao.
Đi thuyền có được ra gần đập hồ Dầu Tiếng không?
Không nên và thường là không được. Vùng nước trước đập, tràn xả lũ, cống lấy nước có quy định bảo vệ và có thể có dòng chảy hút mạnh khi vận hành. Người lái ghe địa phương biết những vùng này; đừng nài họ chở tới gần.
Trẻ em đi thuyền trên hồ cần gì?
Áo phao trẻ em đúng cỡ, mặc từ trên bờ, cài đủ khoá; một người lớn ngồi kề bên giữ trẻ suốt chuyến; trẻ ngồi ở giữa ghe, không chồm ra mạn. Mang mũ, nước, và chọn chuyến ngắn vào buổi sáng.
Gặp giông khi đang ở giữa hồ thì làm gì?
Quay vào bờ gần nhất ngay khi thấy mây giông, không chờ. Mọi người ngồi thấp, ở giữa ghe, giữ áo phao cài chặt, cất các vật dài như cần câu xuống thấp. Lên bờ thì vào nhà kiên cố hoặc ô tô, không đứng dưới cây đơn độc.