Việc làm của người ở vùng Dầu Tiếng cũ chia làm hai dòng: việc tại chỗ (cao su và nông nghiệp, xưởng gỗ, vận tải, xây dựng, buôn bán, dịch vụ, trường học, y tế) và việc ở các khu công nghiệp của vùng lân cận như Bến Cát, Bàu Bàng cũ hay Tây Ninh, đi về hằng ngày hoặc ở trọ. Doanh nghiệp tại chỗ phần lớn nhỏ, nên tuyển người phải cạnh tranh với nhà máy lớn ở vùng bên cạnh.
Bài này viết cho cả hai phía: người tìm việc cần biết hỏi gì, ký gì; chủ cơ sở nhỏ cần biết làm đúng luật lao động và giữ người. Không nêu mức lương cụ thể; mọi con số là ví dụ giả định. Nghề cạo mủ có bài riêng ở danh mục cây cao su; ở đây nói chung về thị trường lao động của vùng.
Thị trường lao động vùng Dầu Tiếng: vì sao "người đi, việc ở"
Vùng Dầu Tiếng ít khu công nghiệp tập trung; các khu lớn của Bình Dương cũ nằm ở phía nam. Vì vậy một phần đáng kể người trẻ trong vùng đi làm ở các nhà máy phía nam, sáng đi tối về bằng xe máy hoặc xe đưa đón, hoặc thuê trọ gần nơi làm. Ngược lại, công việc trong vườn cao su, nông nghiệp lại cần người có sức và chịu được giờ giấc đặc thù.
Kết quả là hai chiều di chuyển cùng lúc: người địa phương đi làm nhà máy, còn lao động từ các tỉnh khác lên làm cao su, làm vườn. Chủ cơ sở nhỏ trong vùng phải hiểu điều này để tuyển: người địa phương cần lý do để ở lại làm gần nhà (thu nhập ổn định, không phải đi xa, giờ giấc phù hợp gia đình); người từ nơi khác đến cần chỗ ở, sự ổn định và đối xử công bằng.
Từ khi Dầu Tiếng thuộc TP Hồ Chí Minh, các chính sách việc làm, đào tạo nghề, mức lương tối thiểu vùng áp dụng theo quy định cho từng địa bàn của thành phố. Mức lương tối thiểu vùng áp dụng cho các xã vùng Dầu Tiếng cũ do văn bản của Chính phủ quy định; doanh nghiệp kiểm văn bản hiện hành, không suy theo mức của nội đô.
Đi làm khu công nghiệp lân cận hay làm tại chỗ
So sánh theo các yếu tố người lao động hay cân nhắc. Không có lựa chọn đúng cho mọi người.
| Yếu tố | Làm ở khu công nghiệp lân cận | Làm tại chỗ (xưởng nhỏ, cao su, dịch vụ) |
|---|---|---|
| Thu nhập | Thường ổn định theo tháng, có tăng ca | Dao động hơn, phụ thuộc mùa vụ, giá nông sản |
| Hợp đồng, bảo hiểm | Thường đầy đủ theo quy định | Tuỳ cơ sở; cần hỏi rõ |
| Đi lại | Quãng đường dài, đi ca sớm về khuya | Gần nhà, linh hoạt |
| Giờ giấc gia đình | Khó đưa đón con, chăm người già | Dễ sắp xếp hơn |
| Học nghề, thăng tiến | Có lộ trình ở doanh nghiệp lớn | Học việc trực tiếp, có thể tự mở cơ sở sau này |
Nhiều gia đình chọn cách kết hợp: một người làm nhà máy có thu nhập đều và bảo hiểm, một người làm vườn, buôn bán tại chỗ để linh hoạt chăm con. Tính cả chi phí và thời gian đi lại khi so thu nhập, đừng chỉ nhìn con số lương.
Người tìm việc: những câu nên hỏi trước khi nhận
Hợp đồng loại gì, thời hạn bao lâu? Làm việc thường xuyên từ một tháng trở lên thì phải có hợp đồng lao động bằng văn bản theo quy định. Đọc kỹ trước khi ký, giữ một bản.
Lương tính thế nào? Theo tháng, theo ngày, theo sản phẩm? Tăng ca tính ra sao? Trả vào ngày nào, tiền mặt hay chuyển khoản?
Có đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế không? Người có hợp đồng thuộc diện bắt buộc thì phải được đóng. Kiểm trên ứng dụng của bảo hiểm xã hội sau vài tháng làm việc.
Giờ làm và an toàn. Ca mấy giờ, có làm ban đêm không, có trang bị bảo hộ không. Xưởng gỗ phải có bảo hộ tai, mắt, tay; vận tải phải có giờ nghỉ.
Đi lại và chỗ ở. Có xe đưa đón hay hỗ trợ xăng xe không, có chỗ ở cho người xa không.
Thử việc bao lâu, lương thử việc ra sao. Thời gian và mức lương thử việc có giới hạn theo luật lao động; hỏi rõ và ghi vào văn bản.
Chủ cơ sở nhỏ: làm đúng luật lao động
Một xưởng gỗ mười người, một công ty vận tải năm tài xế, một cửa hàng vật liệu ba nhân viên đều là người sử dụng lao động với đầy đủ nghĩa vụ: ký hợp đồng, trả lương không thấp hơn mức tối thiểu vùng, đóng bảo hiểm xã hội, y tế, thất nghiệp cho người thuộc diện bắt buộc, bảo đảm an toàn vệ sinh lao động, khám sức khoẻ định kỳ.
Ở vùng nông thôn, nhiều cơ sở nhỏ quen thuê người "làm miệng", trả tiền mặt, không bảo hiểm. Cách này rẻ trước mắt nhưng rủi ro lớn: khi có tai nạn lao động ở xưởng cưa hay trên xe tải, chủ cơ sở phải tự gánh toàn bộ chi phí và trách nhiệm; khi bị kiểm tra, bị truy thu và phạt. Người lao động giỏi cũng không ở lại lâu nơi không có bảo hiểm.
Người làm theo mùa vụ, theo công nhật vẫn có thể thuộc diện phải có hợp đồng tuỳ thời gian làm. Hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội khu vực hoặc người có chuyên môn để xác định đúng.
Tuyển và giữ người ở vùng nông thôn: cách làm thực tế
Những việc cơ sở nhỏ trong vùng đã làm và thấy hiệu quả, gợi ý theo thứ tự:
- Tuyển qua giới thiệu: người làm cũ giới thiệu người quen thường gắn bó hơn tuyển ngẫu nhiên. Có thể thưởng cho người giới thiệu.
- Nói rõ từ đầu: lương, giờ, việc, bảo hiểm. Hứa nhiều rồi không làm được là cách nhanh nhất để mất người.
- Trả lương đúng hẹn, dù tháng kinh doanh khó. Chậm lương ở vùng nhỏ lan khắp xóm.
- Tạo điều kiện hợp với đời sống địa phương: giờ làm cho phép đưa đón con, nghỉ dịp giỗ, mùa vụ của gia đình.
- Đào tạo tay nghề và nâng lương theo tay nghề, để người làm thấy có đường đi lên mà không phải lên khu công nghiệp.
- Giữ an toàn: trang bị bảo hộ, máy móc có che chắn. Một tai nạn nghiêm trọng làm mất cả uy tín lẫn người làm.
Những cơ sở giữ được người lâu năm trong vùng thường không phải nơi trả cao nhất, mà là nơi trả đều, đối xử tử tế và cho người làm thấy tương lai.
Xe đưa đón, đi ca và an toàn trên đường
Người đi làm khu công nghiệp lân cận thường đi ca sớm hoặc về khuya qua những đoạn đường vắng giữa rừng cao su. Một số doanh nghiệp có xe đưa đón theo tuyến; nếu có, đó là quyền lợi đáng giá vì giảm rủi ro tai nạn và chi phí xăng xe. Hỏi tuyến, điểm đón cụ thể trước khi nhận việc.
Đi xe máy thì xe phải tốt, đèn sáng, đội mũ bảo hiểm đạt chuẩn, không uống rượu bia trước khi lái. Sau ca đêm, nếu quá mệt, nghỉ lại một lát trước khi về; buồn ngủ khi lái là nguyên nhân tai nạn hay bị coi nhẹ.
Doanh nghiệp tại chỗ cũng nên nghĩ đến chuyện này: cho người làm ca đêm về theo nhóm, có chỗ nghỉ ngắn, nhắc nhở an toàn. Chi phí nhỏ, nhưng là điều người lao động nhớ khi chọn nơi gắn bó.
Mất việc, chuyển việc: quyền lợi cần biết
Người lao động có đóng bảo hiểm thất nghiệp đủ thời gian theo quy định, khi chấm dứt hợp đồng đúng luật có thể được hưởng trợ cấp thất nghiệp và hỗ trợ học nghề, tìm việc. Hồ sơ nộp tại trung tâm dịch vụ việc làm theo quy định, nhiều khâu đã làm được trực tuyến. Nộp đúng hạn sau khi nghỉ việc, vì quá hạn sẽ mất quyền.
Khi chuyển việc, xin lại sổ bảo hiểm xã hội hoặc kiểm quá trình đóng trên ứng dụng, để không bị đứt quãng. Chỗ làm mới cần biết mã số bảo hiểm của bạn để tiếp tục đóng.
Trường hợp bị nợ lương, bị cho nghỉ không đúng luật, người lao động có thể yêu cầu hoà giải qua hoà giải viên lao động, khiếu nại tới cơ quan quản lý lao động, hoặc khởi kiện. Công đoàn cơ sở (nếu có) là nơi đầu tiên nên tìm đến. Ở cơ sở nhỏ chưa có công đoàn, có thể hỏi công đoàn cấp trên ở địa phương để được hướng dẫn, tư vấn pháp luật miễn phí.
Lao động từ tỉnh khác lên: điều chủ cơ sở nên lo cùng
Nhiều người đến Dầu Tiếng làm việc từ các tỉnh miền Trung, miền Bắc, miền Tây. Họ cần chỗ ở, đăng ký tạm trú, chỗ học cho con, và thời gian về quê dịp Tết, giỗ. Cơ sở nào hỗ trợ được một phần những việc này (bố trí chỗ ở, hướng dẫn làm tạm trú, linh hoạt ngày nghỉ) thường giữ được người lâu hơn nơi trả cao hơn một chút nhưng bỏ mặc.
Chỗ ở cho người lao động, nếu cơ sở bố trí, phải bảo đảm an toàn điện, phòng cháy, vệ sinh. Dãy nhà tạm lợp tôn sát xưởng gỗ là nguy cơ thật. Thông báo lưu trú, đăng ký tạm trú cho người ở là trách nhiệm phối hợp của cơ sở với người lao động.
Khi người lao động về quê dài ngày, thoả thuận rõ việc giữ chỗ làm, tạm ứng lương. Một lần thoả thuận rõ ràng tránh được cảnh "về quê rồi không quay lại", điều mà nhiều chủ cơ sở trong vùng cao su đều đã gặp.
Học nghề để có việc tốt hơn ở ngay trong vùng
Lao động phổ thông dễ tìm việc nhưng thu nhập khó tăng. Những nghề có chứng chỉ như lái xe tải hạng phù hợp, vận hành máy xúc, hàn, điện công nghiệp, sửa chữa máy nông nghiệp, kế toán cho doanh nghiệp nhỏ đều có nhu cầu ngay trong vùng Dầu Tiếng cũ và vùng lân cận. Người có nghề ít phải đi xa hơn, và có thể tự mở cơ sở sau vài năm. Chọn cơ sở đào tạo có giấy phép, chứng chỉ được công nhận.
Lao động nông thôn, người thất nghiệp có đóng bảo hiểm thất nghiệp có thể được hỗ trợ học nghề theo chính sách. Hỏi ở xã, ở trung tâm dịch vụ việc làm của thành phố về các khoá đang mở. Chủ cơ sở nhỏ cũng có thể gửi người làm đi học, đổi lại cam kết làm việc một thời gian, cách làm phổ biến và hợp pháp nếu thoả thuận bằng văn bản.
Câu hỏi thường gặp
Ở Dầu Tiếng có khu công nghiệp nào không?
Vùng Dầu Tiếng cũ có ít khu công nghiệp tập trung so với phía nam Bình Dương cũ; người dân thường đi làm ở các khu công nghiệp của vùng lân cận. Một số doanh nghiệp trong danh bạ ghi địa chỉ khu công nghiệp lân cận kèm tên xã mới, nhưng điều đó không có nghĩa khu công nghiệp thuộc Dầu Tiếng.
Mức lương tối thiểu vùng áp dụng cho Dầu Tiếng là bao nhiêu?
Mức lương tối thiểu vùng do Chính phủ quy định theo danh mục địa bàn và được điều chỉnh định kỳ. Từ khi thuộc TP Hồ Chí Minh, mức áp dụng cho các xã vùng Dầu Tiếng cũ theo văn bản hiện hành. Trang không nêu con số; kiểm văn bản mới nhất.
Làm thời vụ vài tháng ở xưởng gỗ có được đóng bảo hiểm không?
Tuỳ thời hạn hợp đồng. Hợp đồng lao động từ một mức thời gian nhất định trở lên thuộc diện đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc theo quy định hiện hành. Hỏi chủ xưởng ngay từ đầu và kiểm trên ứng dụng bảo hiểm xã hội sau khi làm.
Tìm việc ở Dầu Tiếng qua kênh nào?
Hỏi qua người quen, các nhóm tìm việc của địa phương, thông báo tuyển dụng dán ở chợ, xã, và các trung tâm dịch vụ việc làm của thành phố. Danh bạ doanh nghiệp của trang giúp biết trong vùng có những đơn vị nào để hỏi trực tiếp.
Chủ cơ sở nhỏ có bắt buộc ký hợp đồng lao động với người làm không?
Có, với người làm việc thường xuyên trong một khoảng thời gian theo quy định của luật lao động; hợp đồng phải bằng văn bản trong phần lớn trường hợp. Không ký hợp đồng là vi phạm và đẩy rủi ro về phía chủ cơ sở khi có tai nạn, tranh chấp.
Bị nợ lương thì nên làm gì?
Giữ bằng chứng: hợp đồng, bảng chấm công, tin nhắn. Trao đổi trực tiếp với chủ; không được thì nhờ công đoàn, hoà giải viên lao động, hoặc gửi khiếu nại tới cơ quan quản lý lao động của thành phố. Có thể khởi kiện nếu vẫn không giải quyết.